16 kwietnia 1638 roku to jedna z najważniejszych dat w historii Bojanowa. Dokładnie 388 lat temu król Polski Władysław IV Waza podpisał akt lokacyjny, na mocy którego osada uzyskała prawa miejskie. Założycielem miasta był protestancki szlachcic, podstoli Stefan Bojanowski, który ulokował je obok swojej wsi Gołaszyn.
Protestanckie korzenie i rozwój
Lokacja Bojanowa była ściśle związana z burzliwymi wydarzeniami religijnymi i politycznymi XVII-wiecznej Europy. Miasto zostało zasiedlone głównie przez uchodźców ze Śląska, którzy w czasie wojny trzydziestoletniej (1618-1648) szukali schronienia przed prześladowaniami religijnymi. Przychylność Stefana Bojanowskiego wobec protestantów uczyniła z miasta prężny ośrodek myśli protestanckiej.
W 1641 roku założono tu zbór luterański, a działające gimnazjum ewangelickie cieszyło się sławą w całej Rzeczypospolitej. W latach 1647 i 1651 w Bojanowie odbyły się ważne synody ewangelickie. W 1663 roku syn założyciela, Bogusław Bojanowski, uzyskał od króla Jana Kazimierza przywilej na założenie drugiego, bliźniaczego miasta – Bogusławowa. Oba ośrodki scalono pod koniec XVIII wieku.
Burzliwe dzieje: pożary, rozbiory i odbudowa
Dzieje Bojanowa obfitowały w dramatyczne wydarzenia. Po II rozbiorze Polski w 1793 roku miasto znalazło się w granicach Prus. Tragiczny w skutkach okazał się pożar z sierpnia 1857 roku, który strawił 440 budynków, w tym ratusz i zabytkową zabudowę rynku. Odbudowę przeprowadzono wiernie, według planów sprzed katastrofy.
Rozwój przyniosło miastu uruchomienie w 1856 roku połączenia kolejowego z Wrocławiem i Poznaniem. W 1881 roku Franz Junke wybudował browar, który przez dziesięciolecia był jednym z filarów lokalnej gospodarki, zatrudniając w szczytowym okresie około 100 osób. Produkcję piwa, po okresie zastoju, wznowiono w 2013 roku.
Powrót do Polski i czasy współczesne
Do granic odrodzonej Polski Bojanowo powróciło 17 stania 1920 roku. Po II wojnie światowej miasto kontynuowało rozwój. W ostatnich latach jednym z kluczowych projektów była rewitalizacja rynku. Rozmowy na ten temat toczyły się od 2025 roku, a prace modernizacyjne, podzielone na dwa etapy, zrealizowano w latach 2018-2019. W ich ramach wymieniono nawierzchnię, schody, krawężniki, dokonano nowych nasadzeń zieleni oraz zamontowano nowe elementy małej architektury.
Dziś Bojanowo to miasto z bogatą historią, której materialnym świadectwem jest XIX-wieczna zabudowa rynku, pamiętająca czasy wielokulturowej Rzeczypospolitej i późniejsze burzliwe dzieje regionu.
Foto: static.zpleszewa.pl
